Kuzum antičko naselje koje se nalazilo na području današnjeg Petrovaradina. Kako su pokazala kasnija arheološka iskopavanja R. Šmit je pravilno predpostavio da su Rimljani podigli tvrđavu na praistoriskoj gradini koju su zauzeli, proširili i nazvali Kuzum (Cuzum). Ovo utvrđenje je ucrtano u antičkom itineru Tabula Peutingeriana. Logor Cusum se spominje kao sedište ala Pannoniorum, te kao boravište konjičke jedinice equites Dalmatae u IV veku.
Tokom zaštitnih arheoloških iskopavanja 2002-2004. godine definitivno je locirano rimsko utvrđenje Cusum na gornjem platou Petrovaradinske tvrđave (lokalitet gornja tvrđava) otkrićem dela bedemskog zida. Na današnjem gornjoj tvrđavi, otkopani su i dokumentovani, delovi zidova antičkog utvrđenja koji su manje više pratili još vidljive praistoriske zemljane bedeme. Kako su ti bedemi izgledali zasada nema podataka. Utvrđeno je da se iznad dunavske obale naspram današnjeg Novog Sada nalazila jedna od bedemskih kula sa kapijam. Nema podataka ni kako je u celosti izgledala unutrašnjost utvrđenja, ali je sigurno da je između današnje Duge i Jednostavne kasarne, bio veoma dug portik izrađen od drveta, pokriven krovnim opekama, od kojih neke imaju žigove vojnih ciglarskih radionica iz IV veka. Portik je krajem IV veka stradao u požaru, da bi njihovi ostaci kasnije bili zasuti i tako se sačuvali do naših dana. Nažalost ne zna se mnogo ni o podgrađu antičkog utvrđenja ni o pristupnom putu ka tvrđavi. U podgrađu se formiralo civilno naselje, narastajući iz kasnolatenskog. Otkriven je segment trase rimskog puta ( paralelno uz današnju Preradovićevu ulicu) deo nekropole i radionica za izradu keramike. O eventualnom postojanju i izgledu antičkog pristaništa nema tragova jer je nekoliko vekova kasnije ovaj deo iskorišćen kao glavni proctor za gradnju pristaništa i mostobrana austro ugarske tvrđave. Mali broj rimskih epigrafskih spomenika od kojih je najzanimljivija jedna votivna ara posvećena bogu Mitri.
U manjoj kalotastoj peći, na padini prema Dunavu, nađene su složene dve paragnatide, koje su deo rimskog paradnog šlema iz druge polovine I veka. Posebno su dragoceni brojni nalazi importovane rimske keramike (terrae sigillatae), kao i veoma retke metalizirane keramike.
Na osnovu pokretnog arheološkog materijala rimsko utvrđenje na Petrovaradinu se može datovati u period od početka i veka do treće četvrtine IV veka.
Ratovanje Cara Konstantina 358 i 359 godine sa sarmatima na prostoru preko Dunava, podno Petrovaradinske stene koje je zabeleženo kod Amijana Marcelina, potvrđuje značaj Kuzuma.
Radovan S.Bunardžić, Petrovaradinska tvrđava do 1700 godine
Nadežda Savić , Pojedinačni grobni nalazi sa dela limesa između Čerevića i Čortanovaca