Antički period u srpskom podunavlju srpski
Antički period se prvenstveno vezuje za Grčko – Rimsku civilizaciju, ali ova civilizacija nije bila u vakuumu, već su se odigravali događaji u životima okolnih naroda, od koji su mnogi deo interakcije sa njom. Prostor našog podunavlja Grci i Makedonci nikada nisu osvojili dok su Rimljani tek u prvom veku uspeli da zavladaju nakon vekova ratovanja sa Keltima, Ilirima, Panoncima, Skitima, Dačanima i Sarmatima.
Zato je antičko nasleđe podunavlja u Srbiji teško sagledati u celini, bez nasleđa naroda koji su neposredno predhodili dolasku Rimljana na ove prostore, posebno keltskog kulturnog nasleđa.
Keltsko kulturno nasleđe kod nas
- Najraniji pisani izvor o prisustvu Kelta na ovim prostorima govori o susretu Aleksandra Velikog sa delegacijom keltskih poglavara na Dunavu, u današnjoj Bugarskoj, 335. godine pre nove ere. Tom prilikom je zabeležena anegdota kako su na Aleksandrovo pitanje čega se Kelti plaše, keltski poglavari odgovorili da se „jedino plaše da im nebo ne padne na glavu“. Aleksandar je očekivao da će na to pitanje dobiti odgovor da se plaše njega, pa je besno zaključio da su Kelti arogantni, ali je ipak sa njima sklopio mir.
- Arheološki nalazi Keltske Latenske kulture na ovim prostorima se vezani za nešto kasniji period kada se nakon poraza keltske invazije na Grčku 279. godine pre nove ere, deo Kelta vraća u posavinu i podunavlje u današnjoj Srbiji i Hrvatskoj, i tu se trajno naseljava.
- U invaziji na Grčku su učestvovala mnoga keltska plemena, pa su se delovi tih plemena nakon poraza naselili u našim krajevima, što se može videti po imenima mesta: Taurinum (Zemun) po Tauriscima, Bononia (Banoštor) po Bojima. Vodeće keltsko pleme na ovim prostorima bili su Skordisci. Oni su ratovali sa Rimljanima više od 100 godina, od Siska na zapadu do severnih delova današnje Makedonije. Nakon što su potpali pod rimsku vlast nastavljaju da žive na ovim prostorima i postepeno se romanizuju.
Panonia Secunda & Moesia Superior
- Rimska civilizacija je ostavila mnoge tragove u našem podunavlju
- Prostor današnje Srbije je postao deo rimskog carstva na prelazu iz stare u novu eru, a 3. veka se toliko integrisao da je čak 18 rimskih careva rođeno na ovom prostoru. Prostorno najveći sromenik u samom gradu Rimu – Aurelijanov zid, izgradili su carevi Aurelijan i Prob, obojica rođni kod Sirmium-a (Sremske Mitrovice)
- Tek sa dolaskom Avara i Slovena, rimski gradovi u našem podunavlju konačno padaju, i više ih Rim neće moći obnoviti. Snažan uticaj Istočnog rimskog carstva zadržaće se još vekovima na ovim prostorima.
Bogatom antičkom nasleđu našeg podunavlja možete ovde pristupiti direkno očitavanjem QR koda, na nizu arheoloških lokaliteta, ili pretragom sajta.
Rimski lokaliteti su obično vidljiviji od keltski, sarmatskih i drugih panonskih naroda, zbog upotrebe opeke i kamena u gradnji, pa ćemo od njih početi…
Rekonstrukcija rimske kule na limesu – Speculum-a
Dunavski limes bio je kroz vekove usavršavan i unapeđivan, kako su napadi varvara postajali sve snažniji i opasniji, dok su oni koji su carstvo ugrožavali u ranim vekovima postajali rimski građani, legionari, pa i carevi, kao:
- Licinije
- Maksimin Daja
- Prob
-
Cusum
Kuzum antičko naselje koje se nalazilo na području današnjeg Petrovaradina. Kako su pokazala kasnija arheološka iskopavanja R. Šmit je pravilno predpostavio da su Rimljani podigli tvrđavu na praistoriskoj gradini koju su zauzeli, proširili i nazvali Kuzum (Cuzum). Ovo utvrđenje je ucrtano u antičkom itineru Tabula Peutingeriana. Logor Cusum se spominje kao sedište ala Pannoniorum, te…
-
Čerević
Na imanju Antona Kerna koja je bilo udaljeno 200 m od obale Dunava zabeleženi su ostaci rimske nekropole i nalaz nadgrobnog spomenika s natpisom o pokojnom rimskom vojniku koji je služio u II kohorti Alpinorum. Na bregu Gradac na pola puta između Banoštora i Čerevića prilikom rekognosciranja 1963 godine konstatovano je utvrđenje čiji su zidovi…
-
Vicus Josista
Beočin Vicus Josista selo, villa rustica i kula U ataru sela početkom XX veka, otkriveno je više nalaza iz rimskog perioda, od kojih je najznačajniji nalaz kamena – međaša na kome je uklesani natpis rimskog imena sela -Josista. U dolini Dumbovačkog potoka na potezu „Marin do“ nalazi se višeslojno rimsko nalazište koje se od 1967.…
-
Bononia
Povoljan geografski položaj Banoštora na severnim obroncima Fruške Gore, na mestu gde je povoljan prelaz preko Dunava, činio ga je važnim strategiskim mestom u svim periodima. Tako su u Banoštru rimljani podigli logor Bononija sa pristaništem koju je, zajedno sa utvrđenjem Onagrinum u Begeču na levoj dunavskoj obali, služio za kontrolu rečnog saobraćaja. Ovo rimsko…
-
Castellum Onagrinum
Begeč: Jedno je od retkih rimskih vojnih logora građenih u Barbaricumu, (kontralimesu), na teritoriji Bačke. Njegovi ostaci se nalaze južno od današnjeg naselja (na potesima Kuva i Atske), na prostoru od 40 – 50 ha, naspram Banoštora – nekadašnje rimske Bononie. Zabeleženo je u antičkim pisanim izvorima (Ammianus Marcellinus: Reum gestarum libri XXXI; Fasti idatiani (za…
-
Čarnok
U blizini današnjeg Vrbasa, u ataru Bačkog Dobrog Polja, nalazi se kasnolatensko naselje Čarnok. Naselje se nalazi u središnjem delu plodne Bačke ravnice na južnim obroncima telečke visoravni, između dve plodne reke Dunava i Tise glavnim vodenim saobraćajnicama preko kojih se tokom praistoriskog razdoblja, kao i danas odvijala intenzivna razmena dobara. Pored toga u neposrednoj…
-
Turski šanac – keltski opidum
Кeltski oppidum, poznat pod imenom Turski šanac, nalazi se kod Bačke Palanke, na levoj obali Dunava na potesu Obrve. U ravničarskom delu atara dominira zemljano utvrđenje u obliku prstena, čija je širina bedema 5m, a sačuvana visina 1,80m. Manje sondažno istraživanje izvedeno je 1970, kada je utvrđen način gradnje bedema i konstatovani ostaci poluzemuničkog naselja.…
Najveći gradovi antičkog podunavlja
Svakako naznačajniji rimski grad na proctoru današnje Srbije bio je Sirmium (Sremska Mitrovica) koji je u više navrata bio i prestonica Rimskog carstva, i koji je na vrhuncu imao oko 100.000 stanovnika, ali su takođe veoma značajni gradovi bili i Viminacium (kod današnjeg Kostolca) sa oko 50.000 stanovnika i ne mnogo manja Bassianae (Donji Petrovci blizu Inđije).
Viminacijum
- Римски војни логор и град настао је у I и трајао до почетка VII века.
- Био је један од најзначајнијих легијских логора на Дунаву, а извесно време и главни град римске провинције Горње Мезије, која је обухватала највећи део Србије, северну Македонију и део северозападне Бугарске.
- Овде је 211. године Септимије Север прогласио царем свога сина Каракалу.
- Процењује се да је град имао 48 хиљада становника а у њему су такође боравиле две легије, легија IV Флавија и легија VII Клаудија.
Sirmijum (Sremska Mitrovica)
- Sedište provincije Panonia Secunda
- Prestonica Rimskog carstva za vreme nekoliko rimskih careva poreklom iz okoline Sirmium-a
- U vremenu kulminacije moći grada (4. vek) Sirmijum je u jednom trenutku imao i preko 100.000 stanovnika, što bi u današnjem vremenu odgovaralo statusu i značaju Londona.
- Rimski car-filozof Marko Aurelije umro je u Sirmijumu 180. godine od kuge, a ne kao što se u filmovima i dobrom delu istorijske literature navodi u Vindoboni (današnji Beč).
- Od 4. do 6. veka napredak Sirmijuma su prekinuli, tada česti, napadi Varvara: Goti, Huni, Gepidi … Završni udarac zadali su Avari,505. godine, posle čijeg je razornog napada stanovništvo pobeglo, a grad zapaljen.
“Sirmijum (Sremska Mitrovica) se u Itinerariumu Antonini pominje kao grad koji je poznačaju jednak Milanu, Akvileji, Nikomediji, Antiohiji i Aleksandriji. O njemu se govori i kao o važnom trgovačkom gradu od II veka nadalje. Grad je od I do VI veka administrativni centar provincije Pannonia Secunda, povremena carska rezidencija i episkopsko sedište u ranohrišćanskom periodu. ”
mr. sci. Maja Đorđević
Arheolog-savetnik, RZZSK
