U blizini današnjeg Vrbasa, u ataru Bačkog Dobrog Polja, nalazi se kasnolatensko naselje Čarnok. Naselje se nalazi u središnjem delu plodne Bačke ravnice na južnim obroncima telečke visoravni, između dve plodne reke Dunava i Tise glavnim vodenim saobraćajnicama preko kojih se tokom praistoriskog razdoblja, kao i danas odvijala intenzivna razmena dobara.
Pored toga u neposrednoj blizini kasnolatenskog/skordiskog naselja na Čarnoku protiču i dve manje panonske reke koje se ulivaju u Tisu. Njihovim vodenim tokovima lako se dolazilo do Čarnoka. Reka Crna bara koja protiče kroz današnji Vrbas obilazi Čarnok sa severne strane. Nešto južnije od Čarnoka krivuda Jegrička na čijoj su desnoj obali, sve do ušća u Tisu, rasuta brojna kasnolatenska skordiska naselja otvorenog tipa.
Dimenzije utvrđenja su 190×130 m, sa masivnim zemljanim bedemom sa drvenim palisadama, širine oko 12m i očuvanom visinom od 3m2. Pritom naselje je bilo zaštićeno i spoljnim rovom/jarkom širine oko 12m, koji je nakon dva milenijuma skoro zatrpan/ zaravljen, ali se njegove konture još uvek razaznaju.
Ostaci masivnog zemljanog bedema i danas dominiraju ovim delom Bačke ravnice.
Krajem XIX veka ovo zemljano utvrđenje podstaklo je članove Istorijskog društva Bač – Bodrog županije iz Sombora da na njemu preduzmu prve istraživačke korake.
Iz izveštaja Đule Kiša, tadašnjeg beležnika Društva, na Čarnoku su krajem XIX i početkom XX veka obavljana istraživanja u više navrata. Iz izveštaja se vidi da su članovi ovog društva poslednji put boravili na Čarnoku 1902. godine.
Nakon obavljenih sondažnih radova na bedemu i unutar naselja u period od 1984. do 2008. godine, na osnovu analize pokretnog arheološkog materijala, prevashodno posuda od pečene gline, ali i pratećih objekata i njihovog sadržaja, došlo se do zaključka da su kasnolatensko naselje Čarnok tokom 2 veka stare ere podigli ujedinjena Keltska plemena poznata na istoriskoj pozornici kao Skordisci.Istraživačkim radovima evidentirano je postojanje dva tipa naselja-otvoreno, koje je starije i zatvoreno sa zemljanim bedemom (nasipom) i spoljnim rovom (jarkom ili šancem). Tokom radova došlo se do saznanja da je mlađe naselje bilo podignuto na ostacima starijeg. U istoriskom delu utvrđenog naselja na Čarnoku, ispod zemljanog bedema otkriveni su ostaci nadzemnih stambenih objekata sa kružnim pećima.
Presekom zemljanog nasipa/bedema na Čarnoku, na severoistočnoj strani utvrđena je kompletna slika o načinu gradnje naselja i fortifikacije kao i njegova funkcija.
Ustanovljeno je da je pre podizanja bedema na istom mestu postojalo starije naselje otvorenog tipa čiji se ostaci još uvek nalaze u blizini utvrđenja. Vertikalnom stratigrafijom ustanovljeno su tri naseobinska horizontal ili tri faze u zatvorenom delu naselja.
Prva faza vezana za osnivanje otvorenog naselja sa polu ukopanim objektima,-zemunicama, ali i jednim brojem nadzemnih objekata.
Druga faza na Čarnoku vezana za podizanje zemljanih fortifikacija/bedema, ali i podizanje stambenih i drugih objekata unutar utvrđenja. U ovoj fazi dominiraju nadzemni objekti sa pećima i posudama za čuvanje raznih žitarica. Uz objekte /kuće se nalaze i silosi za čuvanje zrnaste hrane.
U trećoj fazi vezana je za delimično obnavljanje naselja nakon požara unutar bedema. U ovoj fazi otkriveni su prvi put objekti koji su služili za skladištenje i sušenje žitarica, zatim minijaturne peći sa ložištem i roštiljem za sušenje žitarica.
Prvi put su u jednom utvrđenom kasnolatenskom naselju otkrivene i minijaturne peći koje su korišćene za topljenje metala, u ovom slučaju bronze.
U Čarnoku su nađene deo posude za livenje bronze. To ukazuje da je jedan broj minijaturnih peći bio namenjen baš za topljenje ingota koje su u utvrđeno naselje dopremani za dalju obradu.
Treba istaći da je kasnolatensko naselje na Čarnoku jedno od retkih utvrđenih naselja u južnoj panoniji i podunavlju koje je u celosti ostalo sačuvano.
U ovom delu jugoistočne evrope to je potpuno novi oblik fortifikacije joje se vezuje za Keltska plemena nakon povratka iz Delfa godine 279 p.n.e. Po svojoj strukturi I načinu gradnje ne spadaju u tipična utvrđenja latenskih naselja koje poznajemo u zapadnoj i srednjoj Evropi. Razlikuju se od velikih keltskih fortifikacija kao oppidumi.Kasno latenska utvrđena naselja u podunavljunemaju kamene i drvene konstrukcije, a fortifikacija se sastoji od moćnog zemljanog nasipa sa vrlo strmim padinama koje se spuštaju široki i duboki otkop-jarak. Zbog načina gradnje smatra se panonskim tipom utvrđenja.
Stambeni objekti u utvrđenim naseljima podizani su uglavnom od materijala koji se nalazio okruženju-drvo,trska,šiblje i glina.
Marija Jovanović, Utvrđeno kasnolatensko naselje Čarnok kod Vrbasa, Rad Muzeja Vojvodine, Godišnjak vojvođanskih muzeja broj 50,2008 Novi Sad