Antički period u srpskom podunavlju srpski
Antički period se prvenstveno vezuje za Grčko – Rimsku civilizaciju, ali ova civilizacija nije bila u vakuumu, već su se odigravali događaji u životima okolnih naroda, od koji su mnogi deo interakcije sa njom. Prostor našog podunavlja Grci i Makedonci nikada nisu osvojili dok su Rimljani tek u prvom veku uspeli da zavladaju nakon vekova ratovanja sa Keltima, Ilirima, Panoncima, Skitima, Dačanima i Sarmatima.
Zato je antičko nasleđe podunavlja u Srbiji teško sagledati u celini, bez nasleđa naroda koji su neposredno predhodili dolasku Rimljana na ove prostore, posebno keltskog kulturnog nasleđa.
Keltsko kulturno nasleđe kod nas
- Najraniji pisani izvor o prisustvu Kelta na ovim prostorima govori o susretu Aleksandra Velikog sa delegacijom keltskih poglavara na Dunavu, u današnjoj Bugarskoj, 335. godine pre nove ere. Tom prilikom je zabeležena anegdota kako su na Aleksandrovo pitanje čega se Kelti plaše, keltski poglavari odgovorili da se „jedino plaše da im nebo ne padne na glavu“. Aleksandar je očekivao da će na to pitanje dobiti odgovor da se plaše njega, pa je besno zaključio da su Kelti arogantni, ali je ipak sa njima sklopio mir.
- Arheološki nalazi Keltske Latenske kulture na ovim prostorima se vezani za nešto kasniji period kada se nakon poraza keltske invazije na Grčku 279. godine pre nove ere, deo Kelta vraća u posavinu i podunavlje u današnjoj Srbiji i Hrvatskoj, i tu se trajno naseljava.
- U invaziji na Grčku su učestvovala mnoga keltska plemena, pa su se delovi tih plemena nakon poraza naselili u našim krajevima, što se može videti po imenima mesta: Taurinum (Zemun) po Tauriscima, Bononia (Banoštor) po Bojima. Vodeće keltsko pleme na ovim prostorima bili su Skordisci. Oni su ratovali sa Rimljanima više od 100 godina, od Siska na zapadu do severnih delova današnje Makedonije. Nakon što su potpali pod rimsku vlast nastavljaju da žive na ovim prostorima i postepeno se romanizuju.
Panonia Secunda & Moesia Superior
- Rimska civilizacija je ostavila mnoge tragove u našem podunavlju
- Prostor današnje Srbije je postao deo rimskog carstva na prelazu iz stare u novu eru, a 3. veka se toliko integrisao da je čak 18 rimskih careva rođeno na ovom prostoru. Prostorno najveći sromenik u samom gradu Rimu – Aurelijanov zid, izgradili su carevi Aurelijan i Prob, obojica rođni kod Sirmium-a (Sremske Mitrovice)
- Tek sa dolaskom Avara i Slovena, rimski gradovi u našem podunavlju konačno padaju, i više ih Rim neće moći obnoviti. Snažan uticaj Istočnog rimskog carstva zadržaće se još vekovima na ovim prostorima.
Bogatom antičkom nasleđu našeg podunavlja možete ovde pristupiti direkno očitavanjem QR koda, na nizu arheoloških lokaliteta, ili pretragom sajta.
Rimski lokaliteti su obično vidljiviji od keltski, sarmatskih i drugih panonskih naroda, zbog upotrebe opeke i kamena u gradnji, pa ćemo od njih početi…
Rekonstrukcija rimske kule na limesu – Speculum-a
Dunavski limes bio je kroz vekove usavršavan i unapeđivan, kako su napadi varvara postajali sve snažniji i opasniji, dok su oni koji su carstvo ugrožavali u ranim vekovima postajali rimski građani, legionari, pa i carevi, kao:
- Licinije
- Maksimin Daja
- Prob
-
Sirmium – Hipodrom
U današnjoj Sremskoj Mitrovici, a nekadašnjem rimskom Sirmijumu (jednoj od 4 prestonice Rimske imperije), postojala velelepna građevina čuveni Sirmijumski hipodrom. Bio je drugi najveći hipodrom na svetu iza Circusa maximusa u Rimu. Sirmijumski hipodrom, kao nekada najveća građevina van italije, nalazio se u današnjem samom centru Sremske Mitrovice, na mestu Masarikove ulice.
-
Narodni muzej Požarevac
Antička zbirka Narodnog muzeja Požarevac Lapidarijum Lapidarijum, smešten u dvorištu Muzeja, obuhvata površinu od oko 450m2 i sastavni je deo Antičke zbirke Narodnog muzeja Požarevac. Spomenici su izloženi na otvorenom, raspoređeni u nekoliko grupa u dvorištu muzeja. Većina spomenika se nalazi u prednjem dvorištu, dok je 11 spomenika smešteno iza muzejske zgrade. Jezgro današnjeg lapidarijuma…
-
Muzej Smederevo
Antičko nasleđe u okviru arheološke zbirke muzeja u Smederevu. Prvi vek obeležen je usponom Rimskog carstva, koje novoosvojenu teritoriju deli na provincije radi lakšeg upravljanja. Administrativnom podelom Rimskog carstva Smederevsko Podunavlje ulazi u sastav provincije Gornje Mezije (Moesia Superior), u čijim okvirima se nalazilo u periodu od I do V veka n.e. Ovo geografsko područje…
-
Antička zbirka Gradskog muzeja u Somboru
O Antičkoj zbirci Gradskog muzeja u Somboru Teritoriju današnje Bačke i Banata od I do IV veka naseljavala su razna sarmatska plemena. Dolaskom Sarmata, populacije iransko–južnoruskog porekla, na teritoriju Bačke, dolazi do značajnih etničkih i ekonomskih promena. Nastanjivanjem na ovoj teritoriji Sarmati su bili sa jedne strane pod snažnim uticajem autohtonog dačkog i keltskog stanovništva…
-
Lederata
Catra Lederata kod Rama Tok Dunava kod Rama skreće na sever i pravi veliku okuku, zaobilazeći stenovite i izrazito strme litice, visoke i preko 30 m. Naspram Rama, bliže levoj obali, nanosima rečnog mulja i peska, formiralo se veće rečno ostrvo, ada Sapaja, koja je zbog podizanja nivoa vode, nakon izgradnje Đerdapske brane potopljena. Na…
-
Šarkamen
Carski garad Cara Daja, kod Negotina Rimsko nalazište Vrelo nalazi se na levoj obali Vrelske reke, 6 km zapadno od sela Šarkamen kod Negotina. Ovaj lokalitet prvi je zabeležio Feliks Кanic 1889. godine, a arhitekta Đurđe Bošković je 1947. godine skicirao vidljive objekte: utvrđenje, most i hram na levoj obali, i terme na desnoj obli…
Najveći gradovi antičkog podunavlja
Svakako naznačajniji rimski grad na proctoru današnje Srbije bio je Sirmium (Sremska Mitrovica) koji je u više navrata bio i prestonica Rimskog carstva, i koji je na vrhuncu imao oko 100.000 stanovnika, ali su takođe veoma značajni gradovi bili i Viminacium (kod današnjeg Kostolca) sa oko 50.000 stanovnika i ne mnogo manja Bassianae (Donji Petrovci blizu Inđije).
Viminacijum
- Римски војни логор и град настао је у I и трајао до почетка VII века.
- Био је један од најзначајнијих легијских логора на Дунаву, а извесно време и главни град римске провинције Горње Мезије, која је обухватала највећи део Србије, северну Македонију и део северозападне Бугарске.
- Овде је 211. године Септимије Север прогласио царем свога сина Каракалу.
- Процењује се да је град имао 48 хиљада становника а у њему су такође боравиле две легије, легија IV Флавија и легија VII Клаудија.
Sirmijum (Sremska Mitrovica)
- Sedište provincije Panonia Secunda
- Prestonica Rimskog carstva za vreme nekoliko rimskih careva poreklom iz okoline Sirmium-a
- U vremenu kulminacije moći grada (4. vek) Sirmijum je u jednom trenutku imao i preko 100.000 stanovnika, što bi u današnjem vremenu odgovaralo statusu i značaju Londona.
- Rimski car-filozof Marko Aurelije umro je u Sirmijumu 180. godine od kuge, a ne kao što se u filmovima i dobrom delu istorijske literature navodi u Vindoboni (današnji Beč).
- Od 4. do 6. veka napredak Sirmijuma su prekinuli, tada česti, napadi Varvara: Goti, Huni, Gepidi … Završni udarac zadali su Avari,505. godine, posle čijeg je razornog napada stanovništvo pobeglo, a grad zapaljen.
“Sirmijum (Sremska Mitrovica) se u Itinerariumu Antonini pominje kao grad koji je poznačaju jednak Milanu, Akvileji, Nikomediji, Antiohiji i Aleksandriji. O njemu se govori i kao o važnom trgovačkom gradu od II veka nadalje. Grad je od I do VI veka administrativni centar provincije Pannonia Secunda, povremena carska rezidencija i episkopsko sedište u ranohrišćanskom periodu. ”
mr. sci. Maja Đorđević
Arheolog-savetnik, RZZSK
